- Strona główna
- | O problemie
- | Regulacje prawne dotyczące przemocy wobec dzieci
Regulacje prawne dotyczące przemocy wobec dzieci
Regulacje prawne dotyczące przemocy wobec dzieci
PRAWO POLSKIE A KRZYWDZENIE FIZYCZNE DZIECI
Przemoc fizyczna wobec dzieci jest przestępstwem.
Poważniejsze czyny naganne polegające na fizycznym krzywdzeniu dziecka są ścigane z urzędu. Jednak w wypadku małoletnich dzieci uruchomienie ochrony prawno-karnej ich dóbr jest znacznie utrudnione. Dotyczy to w szczególności przypadków fizycznego krzywdzenia dziecka w rodzinie lub szkodliwego, nadmiernego karcenia w celach wychowawczych. Wszystko bowiem dzieje się w czterech ścianach, bez świadków - dziecko jest zalęknione i zawstydzone, często zamyka się w sobie, kryjąc przed zewnętrznym światem swoją dramatyczną sytuację.
Zmiana tej sytuacji leży przede wszystkim w gestii osób dorosłych spoza rodziny: sąsiadów, nauczycieli, pedagogów szkolnych, lekarzy i policjantów przybywających na interwencje z powodu rodzinnych awantur.
Poniżej znajdą Państwo opis zachowań, które w świetle polskiego prawa są karalne.
Wskazówki, jak interweniować, jakie podjąć kroki, by pomóc dziecku doznającemu krzywdy, znajdą Państwo tutaj.
Umyślne godzenie w ciało dziecka i sprawianie tym fizycznego bólu, jak np.: bicie dziecka, szarpanie, potrząsanie itd., bez powodu lub w odwecie za jakiekolwiek zachowanie dziecka jest czynem bezprawnym. Bezprawne jest również karcenie nadmierne.
Karceniem nadmiernym będzie w szczególności spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia dziecka na czas do 7 dni, czyli spowodowanie tzw. lekkiego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, co stanowi przestępstwo z art. 157 § 2 kk zagrożone karą grzywny alternatywie z karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 2.
Niedozwolonym karceniem będzie tym bardziej spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia dziecka na czas powyżej 7 dni, czyli spowodowanie tzw. średniego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, co stanowi przestępstwo określone w art. 157 § 1 kk, zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Z wyjątkowo drastycznym przekroczeniem granic tolerowanego przez prawo fizycznego karcenia dziecka mamy do czynienia w wypadku spowodowania przez rodzica ciężkiego uszczerbku na zdrowiu dziecka przybierającego postać jednego ze skutków taksatywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 kk, takich jak: pozbawienie wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, spowodowanie innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej lub znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała. Za czyn ten grozi kara pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jeżeli następstwem spowodowania umyślnego, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu dziecka będzie jego śmierć, czyn rodzica będzie przestępstwem kwalifikowanym, zagrożonym jeszcze surowszą sankcją w postaci kary pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
Przestępstwo znęcania się fizycznego lub psychicznego nad dzieckiem jest określone w art. 207 kk.
Art. 207. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
Istotą przestępstwa znęcania się jest powtarzalność lub długotrwałość godzenia w dobra ofiary, zwykle o bardzo zróżnicowanej randze, co rozpatrywane łącznie przedstawia zupełnie inną jakość niż w wypadku dokonywania prawnej oceny każdego aktu krzywdzenia w izolacji.
Definicję przemocy w rodzinie znajdziemy w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.
Art. 2.
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
2) przemocy w rodzinie - należy przez to rozumieć jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób wymienionych w pkt. 1, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.
Kodeks karny w art. 207 §2 przewiduje surowszą sankcję za znęcanie się połączone ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, za co grozi sprawcy kara pozbawienia wolności od roku do lat 10. Szczególne okrucieństwo to sposób działania sprawcy polegający na stosowaniu wyjątkowo drastycznych metod, które powodują wyjątkowo duże cierpienia ofiary. O szczególnym okrucieństwie można mówić wtedy, gdy sprawca działa w sposób wyjątkowo brutalny, perfidny, co przysparza ofierze cierpień znacznie przekraczających zwykłą miarę związaną z zadawaniem dolegliwości czy to ciału, czy psychice ofiary przy uwzględnieniu jej wieku oraz kondycji fizycznej i psychicznej. Przy ocenie zachowań znęcającego się sprawcy istotne znaczenie mają indywidualne cechy ofiary, takie jak np. wiek (niemowlęcy, dziecięcy, młodzieżowy) czy stan zdrowia (słaby, zły, kalectwo). Indywidualne cechy ofiary mogą sprawić, że identyczne zachowania wobec niej będą różnie oceniane. Szczególne okrucieństwo w zachowaniu sprawcy jest kategorią o charakterze obiektywnym niezależną od osobistych odczuć ofiary. Znęcanie się nad ofiarą będzie mogło być uznane za typ kwalifikowany przestępstwa spenalizowanego w art. 207 §2 kk, gdy zachowanie sprawcy będzie postrzegane jako szczególnie okrutne przez osobę oceniającą z zewnątrz ten czyn. Za znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem uznać należy w szczególności przypadki katowania, torturowania, dręczenia czy pastwienia się nad ofiarą, takie jak np. bicie do krwi, kopanie po różnych częściach ciała, rzucanie o ścianę, tłuczenie głową o twarde podłoże, przypalanie papierosem, żelazkiem, nadrywanie uszu, wyłamywanie palców, łamanie kości czy wleczenie za włosy.
Jeżeli następstwem znęcania się (fizycznego lub psychicznego) jest targnięcie się ofiary na własne życie, sprawca odpowiada surowiej, gdyż grozi mu kara pozbawienia wolności od lat 2 do 12 (art. 207 §3 kk). Surowsza kwalifikacja prawna za znęcanie się ma zastosowanie zarówno przy znęcaniu ?zwykłym", jak i szczególnie okrutnym, i to niezależnie od wyniku aktu zmierzającego do samounicestwienia. Odpowiedzialność sprawcy na podstawie przepisu art. 207 §3 kk wchodzi w grę wtedy, gdy istnieje związek przyczynowy między znęcaniem się a samobójstwem ofiary, a sprawca taką reakcję ofiary przewidywał albo przynajmniej mógł przewidzieć (tzw. wina kombinowana - zob. art. 9 §3 kk). Wynik samobójstwa, a więc to, czy zamach samobójczy będzie udany czy nieudany, ma oczywiście wpływ na wymiar kary wobec znęcającego się sprawcy.
W przypadku gdy sprawca, znęcając się nad ofiarą, przekroczy granice potencjalnej groźby spowodowania ujemnych skutków w obrębie jej cennych dóbr i spowoduje u dziecka obrażenia ciała lekkie, średnie lub ciężkie, a także gdy w następstwie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nastąpi zejście śmiertelne ofiary, czyn sprawcy będzie kwalifikowany na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów, które dopiero łącznie odzwierciedlają całą zawartość kryminalną dokonanego bezprawia. Przy zastosowaniu kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu - zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 11 §3 kk - wymiar kary wobec sprawcy nastąpi na podstawie tego z wyczerpanych przepisów, który przewiduje karę najsurowszą. Obok kary sąd może zastosować środki karne, jak np. obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody, nawiązki na rzecz pokrzywdzonego czy nawiązki na wskazany cel społeczny związany z ochroną zdrowia - zob. art. 46 i art. 47 §1 kk. Od 2005 r. sąd może orzec obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami (np. pokrzywdzonymi) lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym przemocy przeciwko osobie najbliższej - zob. art. 41a §1 kk.
Przestępstwo znęcania się - podobnie jak pozostałe sposoby krzywdzenia dziecka kwalifikowane na podstawie innych przepisów - jest typem przestępstwa powszechnego, którego dopuścić się może każdy. Szczególnie groźne są jednak przypadki, gdy do niebezpiecznego krzywdzenia dziecka dochodzi w rodzinie czy ze strony prawnego opiekuna dziecka, a więc przez podmioty, które z mocy ustawy czy z mocy orzeczenia sądu powinny być gwarantem bezpieczeństwa małoletniego dziecka. W takich sytuacjach ochrona prawnokarna uruchamiana w drodze pociągania sprawcy do odpowiedzialności karnej jest niewystarczająca. Konieczna staje się także ingerencja w wykonywanie władzy rodzicielskiej lub opieki nad dzieckiem. Stąd też w razie popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego ustawodawca nałożył dodatkowo na sądy karne obowiązek zawiadomienia właściwego sądu rodzinnego (opiekuńczego), gdy zachodzi potrzeba orzeczenia wobec sprawcy pozbawienia lub ograniczenia praw rodzicielskich lub opiekuńczych (zob. art. 51 kk). Ponadto w sprawie o przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego, we współdziałaniu z małoletnim lub w okolicznościach, które mogą świadczyć o demoralizacji małoletniego albo o gorszącym wpływie na niego, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, zawiadamia sąd rodzinny w celu rozważenia środków przewidzianych w przepisach o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (zob. art. 23 kpk).
Opracowane na podstawie artykułu prof. Violetty Konarskiej-Wrzosek Regulacje prawno-karne dotyczące fizycznego karcenia dzieci, Dziecko krzywdzone. Teoria. Badania. Praktyka, nr 3/2003.
